داروهایی که باید پیش از جراحی به جراح بگویید
فهرست کامل داروها و مکملها برای جراح دهان و فک مهم است: رقیقکنندهها، داروهای پوکی استخوان مثل بیسفسفوناتها، داروهای دیابت و سرطان، کورتون و مکملها. این مقاله میگوید چرا باید بگویید و چرا هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید.
اگر فقط یک جمله از این مقاله در یادتان بماند، این باشد: فهرست همهٔ داروهایتان را به جراح بدهید و هیچ دارویی را خودتان قطع، کم یا زیاد نکنید. تصمیم دربارهٔ هر دارو را جراح و پزشکی که آن را برایتان نوشته با هم میگیرند.
چرا جراح باید همهٔ داروها را بداند؟
MyOMS میگوید همهٔ داروها و مکملها را، حتی آنهایی که مهم نمیدانید، بگویید، چون ممکن است با داروی بیحسی و بیهوشی یا با داروهای بعد از عمل واکنش بدهند. همین منبع در بحث عوارض مینویسد خونریزی سنگین یا طولانی بعد از کشیدن دندان غیرعادی است و بعضی داروها خطرش را بالا میبرند. جراح با دیدن فهرست میتواند مراقبت را از پیش برنامهریزی کند و در صورت لزوم با پزشک معالج شما هماهنگ شود.
MedlinePlus سفارش میکند فهرستی بنویسید که داروهای نسخهای، بدون نسخه، گاهبهگاه، ویتامینها، مکملها و فرآوردههای گیاهی را با مقدار و دفعات مصرف داشته باشد. NHS هم میگوید همهٔ داروها، ویتامینها و مکملهای گیاهی را به پرستار ارزیابی پیش از عمل بگویید و داروهایتان را همراه فهرست بیاورید.
کدام دستهها اهمیت بیشتری دارند؟
رقیقکنندهها و ضدپلاکتها
MedlinePlus رقیقکنندههای خونی مثل وارفارین، کلوپیدوگرل و آپیکسابان را نام میبرد، و همچنین مسکنهای ضدالتهاب مثل آسپرین، ایبوپروفن و ناپروکسن. این منبع مینویسد ممکن است جراح از حدود دو هفته پیش از عمل دربارهٔ داروهایی که خطر خونریزی دارند دستور خاصی بدهد و باید بپرسید در روز عمل کدام داروی همیشگی را مصرف کنید. اگر چنین دستوری لازم باشد، جراح و پزشک معالج شما با هم تصمیم میگیرند.
دو خطر در کار است: خونریزی هنگام جراحی، و خطر لختههای خطرناک وقتی دارو قطع شود. برای همین، این تصمیم به عهدهٔ شما نیست. دو پژوهش نشان میدهد پزشکی هنوز روش یکسانی ندارد:
- یک مطالعهٔ آیندهنگر در BMC Oral Health بیمارانی را بررسی کرد که برای کشیدن دندان رقیقکنندهٔ خوراکی داشتند و دارویشان در طول جراحی قطع نشد. در این مطالعه برای بند آوردن خون از مواد موضعی استفاده شد. بیشتر بیمارها خونریزی خفیف را خودشان مدیریت کردند و خونریزی بزرگی که بستری یا تزریق خون بخواهد گزارش نشد، ولی گروهی از بیماران خونریزیای داشتند که رسیدگی فوری خواست. نویسندگان یادآوری کردند وقفه در دارو خطر انسداد رگ با لخته را بالا میبرد.
- مرور سیستماتیک دیگری در همین مجله میگوید جراحیهای کوچک دهان برای بیماران مصرفکنندهٔ این داروها بیخطر به نظر میرسد، اما ادامه دادن یا قطع کردن دارو در جراحی دهان هنوز محل بحث است و به پژوهش بیشتر نیاز دارد.
این دو متن توصیه برای شما نیستند. پیامشان این است که تصمیم باید با اطلاع جراح و پزشک معالج گرفته شود. راهنمای مراقبت پس از جراحی را هم ببینید.
داروهای پوکی استخوان، بیسفسفوناتها و داروهای مشابه
بیسفسفوناتها (خوراکی یا تزریقی)، دنوسوماب و بعضی داروهای ضدسرطان با عارضهٔ نادری به نام استئونکروز فک مرتبط با دارو ارتباط دارند. مرور جامعی در Int J Implant Dent، که چند راهنما و بیانیهٔ تخصصی از جمله بیانیهٔ AAOMS را جمعبندی کرده، میگوید:
- این عارضه نادر است و در بیماران سرطانی که این داروها را پرمقدار میگیرند بیشتر از بیماران پوکی استخوان دیده میشود. در پوکی استخوان بسیار کم گزارش شده است.
- در مروری از ۳۱۹۸ مورد مرتبط با بیسفسفونات، حدود ۶۲ درصد با کشیدن دندان آغاز شده بود. کشیدن دندان بیشترین عامل محلی گزارششده است. کاشت ایمپلنت و بیماری لثه هم در فهرست عاملها هستند.
- سن بالا، دیابت، سیگار و مصرف کورتون از عاملهای گزارششدهاند.
- برای بیماری که هنوز این دارو را شروع نکرده، بهتر است پیش از شروع، دهان و دندان بررسی و درمان لازم انجام شود و زمان شروع را پزشک دارو تعیین کند.
- دندانپزشک نباید دربارهٔ قطع این داروها در بیمارانی که وضع جدی مثل سرطان دارند تصمیم بگیرد، و مرور مینویسد قطع دارو برای پیشگیری از این عارضه بهطور کلی توصیه نمیشود.
برای شما یعنی چه؟ اگر داروی پوکی استخوان یا داروی مشابهی برای سرطان میگیرید، یا قرار است شروع کنید، پیش از کشیدن دندان، ایمپلنت یا هر جراحی دیگر به جراح بگویید. بگویید کدام دارو و از چند وقت پیش. دارو را خودتان قطع نکنید.
داروهای دیابت و انسولین
NHS میگوید اگر انسولین میزنید، تیم درمان باید بداند. MedlinePlus مینویسد کنترل بیماریای مثل دیابت خطر مشکل بعد از عمل را کم میکند. دستور روز عمل برای داروهای دیابت را فقط جراح و پزشک خودتان میدهند، چون با ناشتایی ارتباط دارد.
بیماری دریچهٔ قلب
اگر دریچهٔ مصنوعی قلب، سابقهٔ عفونت دریچهٔ قلب یا بعضی بیماریهای مادرزادی قلب دارید، پیش از هر جراحی دهان بگویید. ADA با تکیه بر راهنماهای قلب مینویسد برای این بیماران گاهی پیش از کار دندانپزشکی آنتیبیوتیک پیشگیری لازم میشود. تصمیمش با جراح و متخصص قلب است.
پرتودرمانی سر و گردن
این یکی دارو نیست، ولی به همان اندازه مهم است. انجمن سرطان کانادا مینویسد آسیب به فک بعد از پرتودرمانی، از جمله کشیدن دندان، خطر استئورادیونکروز را بالا میبرد، یعنی از بین رفتن بخشی از استخوان فک بر اثر پرتو. این عارضه ممکن است سالها بعد هم پیش بیاید. پس سابقهٔ پرتودرمانی را، حتی اگر قدیمی است، پیش از هر کشیدن دندان یا جراحی بگویید.
کورتون و داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی
مرور بالا کورتون و داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی را جزو داروها و بیماریهایی میآورد که در کنار بیسفسفوناتها با خطر بیشتر همراه بودهاند. پس آنها را در فهرست بنویسید و تصمیم دربارهٔ آنها را به پزشکتان بسپارید.
مکملها، ویتامینها و داروهای گیاهی
MedlinePlus ویتامین E را در کنار داروهایی میآورد که خطر خونریزی دارند و میگوید ویتامینها، مکملها و داروهای طبیعی را هم در فهرست بنویسید. «طبیعی است» دلیلی برای نگفتن نیست.
سیگار، الکل و مواد
MyOMS میگوید سیگار ترمیم را کند میکند و خطر عارضه را بالا میبرد و الکل میتواند با داروهای بیهوشی واکنش بدهد. MedlinePlus میخواهد میزان الکل و مصرف مواد را هم بگویید. هدف قضاوت نیست؛ ایمنی بیهوشی است.
در ویزیت چه چیزهایی را بگویید؟
- فهرست داروها و مکملها با مقدار و دفعات مصرف
- آلرژیها، بهویژه به دارو و لاتکس
- سابقهٔ خونریزی و لخته
- هر مشکلی در جراحی یا بیهوشی قبلی
- بیماریها و عملهای قبلی، و اینکه قرار است داروی تازهای شروع شود یا نه
- دریچهٔ مصنوعی قلب و سابقهٔ پرتودرمانی سر و گردن
- سیگار، الکل و هر مادهای که مصرف میکنید
راهنمای ویزیت اول و آمادگی پیش از جراحی اینها را کاملتر میگویند.
اگر بعد از ویزیت یادتان آمد چیزی نگفتهاید
زود به مطب زنگ بزنید. MedlinePlus میگوید اگر پیش از عمل بیماریای مثل سرماخوردگی یا تب گرفتید هم باید فوراً خبر بدهید، چون ممکن است عمل به تعویق بیفتد. در هر دو حالت، دارویی را خودسرانه قطع یا اضافه نکنید.
چه پرسشهایی بپرسید؟
- کدام یک از داروهای من بر خونریزی یا ترمیم اثر دارد؟
- جراح با پزشک معالج من هماهنگ میکند یا خودم باید پیگیری کنم؟
- اگر دستوری دربارهٔ دارویی دادید، آن را کتبی میدهید؟
- در روز عمل کدام داروهایم را مصرف کنم؟
- چه نشانهای بعد از جراحی یعنی باید فوراً زنگ بزنم؟ نشانههای هشدار
منابع
- AAOMS (MyOMS): Preparing for Oral and Maxillofacial Surgery
- MedlinePlus: Getting yourself healthy before surgery
- NHS: Having an operation (surgery), before surgery
- AAOMS (MyOMS): Potential Complications of Wisdom Teeth Extractions
- PubMed (PMC): Clinical considerations for medication-related osteonecrosis of the jaw, a comprehensive literature review (Int J Implant Dent, 2021)
- PubMed: Continuous use of direct oral anticoagulants during and after simple and surgical tooth extractions, a prospective clinical cohort study (BMC Oral Health, 2025)
- PubMed: The Effect of Direct Oral Anticoagulant Therapy (DOACs) on oral surgical procedures, a systematic review (BMC Oral Health, 2023)
- ADA: Antibiotic prophylaxis prior to dental procedures
- Canadian Cancer Society: Osteoradionecrosis