آیا هر دندان عقلی باید کشیده شود؟

دندان عقل بیشتر وقت‌ها در سنین نوجوانی و جوانی بیرون می‌آید. ADA می‌گوید این دندان‌ها معمولاً حدود هفده تا بیست‌ویک سالگی می‌رویند و MyOMS بازهٔ هفده تا بیست‌وپنج سال را می‌آورد. خیلی‌ها پیش از رسیدن به این سن شنیده‌اند «دندان عقلت را باید بکشی». درست است که بعضی باید کشیده شوند، اما همه نه. این مقاله می‌گوید تصمیم بر چه اساسی گرفته می‌شود.

دندان عقل نهفته یعنی چه؟

NHS می‌نویسد گاهی جا برای دندان کافی نیست و دندانِ همسایه جلوی آن را می‌گیرد یا لثه بخشی از آن را می‌پوشاند. ADA به چنین دندانی «نهفته» می‌گوید و می‌نویسد دندان در استخوان یا زیر لثه گیر کرده است. نهفته بودن به‌تنهایی بیماری نیست. بسیاری از دندان‌های نهفته سال‌ها بی‌صدا می‌مانند. پژوهش‌ها دربارهٔ میزان شیوع عددهای متفاوت می‌دهند. مثلاً بررسی‌ای در BMJ Clinical Evidence از سوئدی‌هایی می‌گوید که حدود هفتاد و دو درصدشان در بیست تا سی سالگی دست‌کم یک دندان عقل نهفته داشتند و MyOMS هم نهفته بودن دست‌کم یک دندان را در بیشتر مردم می‌داند. در مقابل، متاآنالیزی جهانی در J Dent Res شیوع را در کسانی که عکس گرفته بودند حدود ۲۴ درصد برآورد کرد.

چه نشانه‌هایی برداشتن را معقول می‌کند؟

ADA و NHS و MyOMS فهرست نزدیک به هم دارند:

• درد یا ورم مکرر، یا عفونت لثهٔ اطراف دندانی که نیمه‌بیرون آمده. NHS اسمش را پریکرونیت می‌گذارد و MyOMS و ADA هم به عفونت و ورم اشاره می‌کنند.
• پوسیدگی که ترمیمش ممکن نیست. ADA همین را می‌گوید.
• بیماری لثه یا گیر کردن مکرر غذا. NHS و MyOMS هر دو می‌گویند.
• کیست یا تومور دور دندان. ADA می‌گوید کیست می‌تواند به ریشهٔ دندان‌های کنار و استخوان آسیب بزند.
• آسیب به دندان کناری. MyOMS و ADA می‌گویند.
• جزئی از یک برنامهٔ درمانی بزرگ‌تر. ADA می‌نویسد گاهی در کنار ارتودنسی یا درمان‌های دیگر برداشتن را توصیه می‌کنند. Cochrane هم از دلایلی مثل آماده کردن برای جراحی فک، پرتودرمانی یا درمان ضربه به ناحیه نام می‌برد.

NHS و ADA هر دو یادآوری می‌کنند که تصمیم بعد از معاینه و عکس گرفته می‌شود. ADA می‌گوید «هر بیمار منحصربه‌فرد است».

اگر دندان بی‌مشکل است؟

NHS می‌نویسد اگر دندان عقل مشکلی ایجاد نکرده، معمولاً سرجایش می‌ماند و در معاینه‌های دوره‌ای زیر نظر گرفته می‌شود. MyOMS هم می‌گوید دندانی که کامل بیرون آمده، کار می‌کند و درد و پوسیدگی و بیماری لثه ندارد شاید نیازی به برداشتن نداشته باشد، اما همچنان به جرم‌گیری، معاینهٔ سالانه و عکس گاه‌به‌گاه نیاز دارد. ADA می‌گوید دندان‌هایی که می‌مانند را باید با نخ کشید، تمیز نگه داشت و در معاینه‌ها دید، چون خطر مشکل با افزایش سن می‌تواند بالا برود. اگر درد دارید، ADA می‌گوید فوراً به دندانپزشک مراجعه کنید.

پژوهش‌ها دربارهٔ دندان بی‌علامت چه می‌گویند؟

سه منبع تخصصی بر این پرسش تمرکز کرده‌اند.

مرور Cochrane دربارهٔ دندان‌های نهفتهٔ بدون بیماری و بدون علامت، دو مطالعه پیدا کرد: یک کارآزمایی تصادفی و یک مطالعهٔ هم‌گروهی. نتیجه‌اش این بود که مدرک دربارهٔ برداشتن در برابر نگه داشتن این دندان‌ها فقط از نوع «با اطمینان کم تا بسیار کم» است و هیچ مطالعه‌ای اثر را بر کیفیت زندگی گزارش نکرده است. یعنی نمی‌شود با اطمینان گفت برداشتن دندان بی‌علامت برتر است یا نگه داشتن آن. مدرکی با اطمینان بسیار کم می‌گوید ماندن این دندان‌ها ممکن است در درازمدت خطر بیماری لثهٔ دندان کناری را بیشتر کند. Cochrane پیشنهاد می‌کند اگر دندان را نگه داشتید، در فاصله‌های منظم معاینه شود. Cochrane همچنین یادآوری می‌کند که وقتی برداشتن در افراد مسن‌تر انجام می‌شود، خطر عارضه، درد و ناراحتی بعد از عمل بیشتر است.

ارزیابی فناوری سلامت بریتانیا دربارهٔ برداشتن پیش‌گیرانهٔ دندان عقل نهفتهٔ فک پایین بود. دو مطالعهٔ اقتصادی پیشین مدرکی به نفع این کار پیدا نکرده بودند. مدل اکتشافی خود این مرور هزینهٔ اضافهٔ اندک و سود بسیار کوچکی برای کیفیت زندگی نشان داد و نتیجه گرفت برداشتن پیش‌گیرانه شاید از نظر اقتصادی به‌صرفه‌تر باشد. در همین مرور، دندان‌هایی که نگه داشته شده بودند، بسته به مدت پیگیری، در حدود ۵٫۵ تا ۳۱٫۴ درصد موارد در نهایت کشیده شدند. نویسندگان یادآوری کردند که آزمایشی که برداشتن را مستقیم با نگه داشتن مقایسه کند وجود ندارد و ارزیابی بر داده‌های مشاهده‌ای استوار است.

BMJ Clinical Evidence هم همین پرسش را دنبال کرد و می‌گوید دندان عقل نهفته می‌تواند با درد و ورم همراه باشد و به دندان و استخوان کناری آسیب بزند.

نتیجه: پزشکی دربارهٔ دندان بی‌علامت یک پاسخ یکسان ندارد. به همین دلیل بهتر است با جراح یا دندانپزشک خودتان، بر اساس عکس و وضع دهانتان، تصمیم بگیرید.

چه پرسش‌هایی بپرسید؟

• دندان من الان مشکلی دارد یا فقط نهفته است؟
• اگر نگه‌ش دارم، هر چند وقت یک بار باید دیده شود و چه عکسی لازم است؟
• اگر بردارم، چه عوارضی ممکن است و در مورد من چه چیزی خطر را بالا می‌برد؟
• بی‌حسی موضعی کافی است یا آرام‌بخش و بی‌هوشی هم پیشنهاد می‌شود؟ NHS هر سه را نام می‌برد.
• عصب فک پایین نسبت به دندان من کجاست و چه تصویری این را نشان می‌دهد؟ راهنمای عکس‌های فک

اگر کشیدن لازم شد

NHS می‌گوید معمولاً کوتاه است و بیشتر مردم همان روز به خانه می‌روند. آمادگی و مراقبت بعد از آن را در راهنمای آمادگی پیش از جراحی و مراقبت پس از جراحی بخوانید. اگر نشانهٔ خطر دارید، مثل سختی تنفس یا بلع یا ورم کف دهان، با اورژانس (۱۱۵) تماس بگیرید. نشانه‌های هشدار.