ناهماهنگی فک‌ها و جراحی ارتوگناتیک

ناهماهنگی فک‌ها یعنی چه؟

گاهی استخوان‌های فک بالا و پایین از نظر اندازه یا موقعیت با هم هماهنگ نیستند. بیمارستان بریستول و انجمن جراحان فک و صورت آمریکا نشانه‌هایی می‌شمارند که ممکن است به این مشکل برگردند:

• سختی در گاز زدن، جویدن یا بلعیدن،
• درد مزمن فک یا مفصل،
• سایش زیاد دندان‌ها،
• نفس کشیدن دائمی از دهان یا بستن لب‌ها با فشار،
• خواب‌آپنه، یعنی وقفهٔ تنفس هنگام خواب،
• دندان‌هایی که با هم نمی‌رسند (مثل بایت باز)،
• نامتعادل بودن صورت از روبه‌رو یا نیم‌رخ، عقب بودن فک پایین و چانه یا جلو بودن فک،
• تفاوت‌های مادرزادی، از جمله شکاف لب و کام،
• جا نیفتادن فک بعد از آسیب.

همهٔ این نشانه‌ها به معنای نیاز به جراحی نیست. تشخیص با معاینه و تصویر است. برای آشنایی با عکس‌ها راهنمای عکس‌های فک را ببینید.

چه وقت جراحی فک مطرح می‌شود؟

بیمارستان کمبریج می‌نویسد وقتی استخوان‌های صورت و فک با هم تعادل ندارند و ارتودنسی به‌تنهایی دندان‌ها را درست نمی‌کند، جراحی توصیه می‌شود. انجمن جراحان فک و صورت آمریکا هم می‌گوید ارتودنتیست و جراح فک و صورت با هم تصمیم می‌گیرند آیا بیمار کاندید است یا نه. جراح روش را انتخاب می‌کند و عمل را انجام می‌دهد. پس بیمار معمولاً با ارجاع ارتودنتیست می‌آید و درمان کار گروهی است.

مسیر درمان

بیمارستان بریستول آن را «تعهدی بزرگ» می‌نامد که ارتودنسی طولانی و جراحی بزرگ را در بر دارد. مسیر معمولاً این است:

• ارزیابی. معاینه و تصویر و صحبت دربارهٔ انتظارها، با هر دو متخصص.
• بریس پیش از عمل. ارتودنتیست دندان‌ها را برای جای تازه آماده می‌کند. بیمارستان کمبریج مدتش را نگفته است.
• جراحی. با بیهوشی عمومی. بیمارستان کمبریج می‌نویسد عمل تقریباً کاملاً از داخل دهان انجام می‌شود تا جای زخم دیده نشود. استخوان با اره‌ای کوچک بریده و جابه‌جا می‌شود و با پلاک و پیچ‌های ریز تیتانیومی نگه داشته می‌شود. بخیه‌های لثه خودبه‌خود حل می‌شوند. اگر فقط چانه عمل شود (ژنیوپلاستی)، برش داخل لب پایین است.
• بستری. بیشتر بیماران یک یا دو شب می‌مانند.
• بریس بعد از عمل. گاهی کش‌هایی به بریس وصل می‌کنند تا بایت در جای تازه بنشیند. بیمارستان کمبریج می‌گوید به‌ندرت بایت کامل درست نمی‌شود و عمل کوچک دومی لازم است.
• پیگیری. معمولاً تا دو سال زیر نظر جراح و ارتودنتیست هستید.

بهبودی

بیمارستان کمبریج می‌نویسد:

• ورم و ناراحتی. صورت سفت و متورم و فک خشک می‌شود و دهان به‌آسانی باز نمی‌شود. ناراحتی در چند روز اول بیشتر است و تا حدود دو هفته طول می‌کشد. ورم روز دوم یا سوم بیشترین است. کمپرس سرد و خوابیدن با سر بالا کمک می‌کند. بیشتر ورم تا دو هفته می‌رود، ولی ورم خفیف ممکن است ماه‌ها بماند.
• بینی. بعد از جراحی فک بالا بینی ممکن است گرفته باشد و مجبور شوید از دهان نفس بکشید. بلعیدن در ابتدا ممکن است دشوار باشد.
• خوراک. یکی دو روز مایعات، بعد غذای نرم، و در حدود چهار تا شش هفته غذای عادی. راهنمای خوراک بعد از جراحی را ببینید.
• کار و فعالیت. معمولاً حدود سه هفته مرخصی و پرهیز از ورزش سنگین. بعد از بیهوشی عمومی تا ۴۸ ساعت رانندگی نکنید. ورزش تماسی تا دو ماه ممنوع است.

بعضی بیماران روزهای اول دلخور و بی‌حال‌اند. این طبیعی است و باید به تیم درمان بگویید.

خطرها و عوارض

• بی‌حسی. بعد از عمل فک پایین یا چانه، لب پایین بی‌حس و گزگز می‌کند. این در هفته‌های اول بسیار شایع است و بیشتر بیماران کم‌کم بهتر می‌شوند. برای یک سال بعد از عمل عددها فرق دارد: بیمارستان کمبریج کمتر از یک نفر در صد نفر می‌نویسد، یک مرور سیستماتیک حدود ۱۳ تا ۱۸ درصد و مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۶ حدود ۵ درصد. این مشکل ممکن است دائمی باشد.
• خون‌ریزی. اگر از دهان خون آمد، بیمارستان کمبریج می‌گوید با پارچه یا گاز تمیز دست‌کم ده دقیقه فشار بدهید. بعد از جراحی فک بالا کمی خون از بینی تا حدود یک هفته ممکن است بیاید.
• عفونت. پلاک‌ها معمولاً برای همیشه می‌مانند. عفونت نادر است و معمولاً ماه‌ها بعد پیدا می‌شود. گاهی لازم می‌شود پلاک برداشته شود.
• بایت ناقص. گاهی بایت درست جا نمی‌افتد و عمل دوم لازم می‌شود.
• بیهوشی. تهوع، گلودرد، گرفتگی بینی و سرگیجه شایع‌اند و مشکل جدی غیرشایع است.
• تغییر ظاهر. بیمارستان بریستول هشدار می‌دهد تغییر چهره می‌تواند بزرگ باشد و عادت کردن به آن زمان می‌برد. همین بیمارستان می‌نویسد بیشتر بیماران از بهتر شدن سلامت و حالشان خبر می‌دهند، ولی این نتیجه برای شما قطعی نیست.
• صحبت کردن. در بیماران با شکاف لب و کام ممکن است گفتار تغییر کند.

اگر سیگار می‌کشید، بیمارستان کمبریج از شما می‌خواهد پیش از عمل آن را کنار بگذارید.

پرسش‌هایی برای پیش از تصمیم

آیا بدون جراحی هم راه هست و نتیجه‌اش چه تفاوتی دارد؟ کل مسیر، با بریس پیش و پس از عمل، چقدر طول می‌کشد؟ کدام فک یا چانه عمل می‌شود؟ احتمال بی‌حسی لب در مورد من چقدر است؟ چهرهٔ من چه تغییری می‌کند؟ اگر فکم با کش یا سیم بسته شد، در حالت استفراغ یا تنگی نفس چه کنم؟ جراح و ارتودنتیست باید جواب روشن بدهند.

کی فوری اقدام کنید؟

• تب، ورمی که بعد از روزهای اول بدتر می‌شود، ترشح چرکی یا بوی بد دهان را همان روز به تیم درمان خبر بدهید. این‌ها ممکن است نشانهٔ عفونت یا مشکل ترمیم باشند.
• سختی تنفس، ناتوانی در قورت دادن آب دهان، ورم تازه یا رو به گسترش کف دهان و گردن، و خون‌ریزی شدیدی که با فشار بند نمی‌آید اورژانس است. با ۱۱۵ تماس بگیرید و فهرست نشانه‌های فوری را ببینید.

این صفحه برای آشنایی است و جای معاینه را نمی‌گیرد.