دندان عقل نهفته و جراحی‌های دهان

دندان عقل چیست و چرا مشکل می‌سازد؟

دندان عقل یا آسیای سوم آخرین دندان‌هایی است که درمی‌آید. انجمن جراحان فک و صورت آمریکا می‌نویسد معمولاً بین هفده تا بیست‌وپنج سالگی است. سرویس سلامت بریتانیا اضافه می‌کند که مشکل در هر سنی ممکن است پیش بیاید.

وقتی فک برای این دندان‌ها جای کافی ندارد، دندان «نهفته» می‌شود، یعنی دندان دیگری جلوی آن را گرفته، لثه بخشی از آن را پوشانده یا در استخوان گیر کرده است. دندان عقل نهفته شایع است و عددهای منبع‌ها با هم فرق زیادی دارد. نهفته بودن به‌تنهایی بیماری نیست. مشکل از وقتی شروع می‌شود که دندان درد، ورم یا عفونت لثه (پری‌کورونیت) بسازد، غذا زیرش گیر کند، به دندان مجاور آسیب بزند و پوسیدگی یا بیماری لثه بیاورد، یا اطرافش کیست، یعنی کیسهٔ پر از مایع، یا آبسه بسازد.

همیشه کشیدن لازم است؟

نه. دو منبع هر دو می‌گویند اگر دندان عقل درد و بیماری ندارد و تمیز نگه داشته می‌شود، می‌شود نگهش داشت و زیر نظر گرفت. جراح یا دندانپزشک از روی عکس موقعیت دندان را می‌سنجد. (برای آشنایی با عکس‌ها راهنمای عکس‌های فک را ببینید.)

کشیدن زمانی پیشنهاد می‌شود که دندان یکی از این‌ها را ایجاد کرده باشد: درد، مشکل بهداشت که اصلاحش سخت است، عفونت، بیماری لثه، پوسیدگی، کیست یا تومور، یا آسیب به دندان کناری. تصمیم نهایی را پزشک بعد از معاینه و عکس می‌گیرد، و حق شماست که دلیلش را بپرسید.

کشیدن دندان چگونه است؟

سرویس سلامت بریتانیا شرح می‌دهد:

• لثه با بی‌حسی موضعی بی‌حس می‌شود. اگر دندان دشوارتر باشد یا بیمار مضطرب، آرام‌بخش یا بیهوشی عمومی هم می‌شود به کار برد.
• جراح گاهی لثه را باز می‌کند، حفره را کمی گشاد می‌کند و دندان را کامل یا در دو سه تکه بیرون می‌آورد. اگر بخیه لازم باشد، معمولاً خودبه‌خود حل می‌شود.
• کار معمولاً کوتاه است و به گفتهٔ این سرویس بیشتر از چهل دقیقه طول نمی‌کشد. بیشتر بیماران همان روز به خانه می‌روند و بعد از بیهوشی عمومی ممکن است یک شب بمانند.

بعد از کشیدن

• روز اول. لختهٔ خون روی زخم به ترمیم کمک می‌کند. به زخم دست نزنید و دربارهٔ زمان و روش شستن دهان از دستور جراح پیروی کنید.
• درد و ورم. معمولاً بعد از یک یا دو روز کم می‌شود. تا دو هفته ممکن است کبودی روی گونه، خشکی فک و ناراحتی در جویدن و بلعیدن باشد.
• خوراک. غذای نرم یا مایع بخورید و از غذاهای سفت و ریزه‌دار مثل آجیل و دانه‌ها که لای زخم می‌روند پرهیز کنید. الکل و نوشیدنی بسیار داغ را هم نخورید. راهنمای خوراک بعد از جراحی را ببینید.
• سیگار. سیگار خطر عفونت و حفرهٔ خشک را بالا می‌برد.
• بهداشت. دندان‌های دیگر را با دقت تمیز کنید و از ناحیهٔ زخم دور بمانید. شستن ملایم با آب نمک یا دهان‌شویه را سرویس سلامت بریتانیا مفید می‌داند. دقت کنید زمان و روش را جراح خودتان تعیین کند.
• خون‌ریزی. اگر خون آمد، با پارچه یا پنبهٔ تمیز دست‌کم ده دقیقه محکم فشار بدهید.
• فعالیت. سرویس سلامت بریتانیا می‌گوید ممکن است یک تا سه روز مرخصی لازم باشد. تا ۴۸ ساعت بعد از بیهوشی عمومی و ۲۴ ساعت بعد از آرام‌بخش تزریقی رانندگی نکنید.

برای جزئیات بیشتر راهنمای مراقبت بعد از جراحی را ببینید. دستور جراح خودتان همیشه بر این فهرست مقدم است.

عوارض احتمالی

بیشتر کشیدن‌ها بدون مشکل جدی تمام می‌شود، ولی عارضه هم ممکن است:

• حفرهٔ خشک. لخته درست نمی‌بندد یا زود جدا می‌شود و دردی شدید و ماندگار ایجاد می‌کند. جراح می‌تواند محل را ببیند و درد را کنترل کند.
• عفونت. گاهی لازم می‌شود جراح درمان دارویی بدهد.
• آسیب عصب. بی‌حسی یا گزگز زبان، لب و چانه. معمولاً بهتر می‌شود، ولی ممکن است چند هفته یا چند ماه بماند و به‌ندرت دائمی است.
• خون‌ریزی. کمی خون‌مردگی و نشت خون عادی است، ولی خون‌ریزی بند نیامده نیاز به تماس دارد.
• ارتباط با سینوس. در دندان عقل بالا گاهی راهی میان دهان و سینوس باز می‌شود. این راه معمولاً خودش بسته می‌شود، ولی ترشح یا درد سینوس را به جراح خبر بدهید.

اگر دندان عقل را نکشیم

انجمن جراحان فک و صورت آمریکا خطرهای نگه داشتن دندان نهفتهٔ مشکل‌دار را این‌طور می‌شمارد: آسیب به دندان کناری، عفونت، پوسیدگی و بیماری لثه چون تمیز کردنش سخت است، و کیست یا تومور در اطراف دندان که می‌تواند دندان‌های کناری و ساختارهای اطراف را خراب کند. برای همین دندان عقلی که علامت دارد نباید سال‌ها به حال خود رها شود.

زخم یا تورمی که در دهان دیده می‌شود هم همیشه به دندان عقل ربط ندارد. سرویس سلامت بریتانیا می‌گوید زخم دهان که بیش از سه هفته بماند را باید دندانپزشک یا پزشک ببیند.

کی فوری اقدام کنید؟

• سرویس سلامت بریتانیا می‌گوید در این حالت‌ها وقت فوری دندانپزشکی بگیرید: خون‌ریزی که بند نمی‌آید؛ درد و ورم شدید یا رو به بدتر شدن که مسکن آرامش نمی‌کند؛ درد همراه با طعم بد دهان، تب یا احساس بیماری. دردی که بعد از چند روز بدتر می‌شود ممکن است نشانهٔ حفرهٔ خشک یا عفونت باشد.
• تب با ورم رو به گسترش را همان روز به جراح خبر بدهید و اگر به او دسترسی ندارید، به اورژانس بیمارستان بروید.
• سختی تنفس یا بلع، ورم کف دهان، گردن یا اطراف چشم، و باز نشدن دهان که با ورم یا تب بدتر می‌شود اورژانس است. با ۱۱۵ تماس بگیرید و فهرست نشانه‌های فوری را ببینید.

این صفحه برای آشنایی است و جای معاینه را نمی‌گیرد.