کیست و ضایعهٔ فک و دهان، شکستگی فک و صورت

کیست و غدهٔ فک چیست؟

کلینیک کلیولند می‌نویسد کیست کیسه‌ای پر از مایع یا مادهٔ نیمه‌مایع است و غده یا تومور تودهٔ سفت است که از جمع شدن سلول‌های غیرعادی ساخته می‌شود. هر دو می‌توانند از استخوان فک، از جمله بافتی که دندان را می‌سازد، یا از بافت نرم دهان بیایند. بیشترشان خوش‌خیم‌اند و نوع سرطانی نادر است. با این حال بعضی خوش‌خیم‌ها هم می‌توانند فک را خراب کنند یا دندان‌ها را جابه‌جا کنند.

چند نمونهٔ شناخته‌شده را همان منبع می‌شمارد: کیست پای ریشهٔ دندان (شایع‌ترین کیست فک، بعد از آسیب یا عفونت دندان)، کیست دندانی (دور تاج دندان‌های درنیامده، مثلاً دندان عقل نهفته)، کراتوکیست دندان‌زا، و غده‌هایی مثل آملوبلاستوما که کند رشد می‌کند و اغلب در فک پایین پشت دهان است. گاهی دندان عقل نهفته هم با کیست همراه می‌شود، و صفحهٔ دندان عقل نهفته آن را توضیح می‌دهد.

نشانه‌ها

بیشتر کیست‌ها و غده‌ها کند رشد می‌کنند و علامت ندارند و به‌طور تصادفی در عکس دندانپزشکی یا عکس‌های دیگر سر و گردن دیده می‌شوند. کلینیک کلیولند می‌گوید بزرگ‌ترها ممکن است این نشانه‌ها را بسازند:

• درد، حساسیت یا بی‌حسی فک،
• ورم، که ممکن است درد داشته باشد یا نه،
• تغییر شکل صورت،
• برجستگی تازه روی استخوان فک، سخت یا نرم،
• تغییر بایت،
• شل شدن دندان‌ها.

درد و ورمی که شما را نگران کرده نیازمند معاینه است، چه کیست باشد چه نه.

بررسی

کلینیک کلیولند می‌گوید پزشک شرح‌حال می‌گیرد و معاینه می‌کند، سپس با عکس رادیوگرافی، ام‌آرآی یا سی‌تی ضایعه را می‌بیند. نمونه‌برداری، یعنی برداشتن مایع یا تکه‌ای از بافت، نوع ضایعه، خوش‌خیم یا بدخیم بودن و سرعت رشد آن را معلوم می‌کند و تصمیم درمان بر آن بنا می‌شود. نمونه‌برداری معمولاً با بی‌حسی انجام می‌شود و پاتولوژیست بافت را زیر میکروسکوپ می‌بیند. برای آشنایی با عکس‌ها راهنمای عکس‌های فک را ببینید.

درمان و پیگیری

درمان اصلی جراحی است. کلینیک کلیولند می‌نویسد جراح ضایعه را برمی‌دارد و گاهی لازم می‌شود بافت درگیر، مثل دندان آسیب‌دیده یا بخشی از فک، هم برداشته شود. در ضایعه‌های بزرگ ممکن است بازسازی با استخوان از جای دیگر بدن، ایمپلنت دندانی، گفتاردرمانی و راهنمایی تغذیه لازم شود. برای نوع بدخیم، بسته به نوع تومور، پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی هم مطرح می‌شود.

عود به نوع ضایعه بستگی دارد. این منبع می‌گوید کیست پای ریشه، اودنتوما و کیست دندانی معمولاً برنمی‌گردند، ولی گرانولوم سلول غول‌پیکر مرکزی، میگزوما و کراتوکیست دندان‌زا اغلب برمی‌گردند. آملوبلاستوما هم ممکن است برگردد و احتمالش به نوع ضایعه و روش جراحی بستگی دارد. پس بعضی بیماران باید برای مدتی پیگیری و عکس دوره‌ای داشته باشند. معاینهٔ منظم دندانپزشکی هم مهم است، چون عکس‌های معمول گاهی ضایعهٔ کوچک را پیش از علامت نشان می‌دهد.

سؤال‌هایی که منبع پیشنهاد می‌کند از جراح بپرسید: ضایعه چه نوع است؟ خوش‌خیم یا بدخیم؟ جراحی لازم است؟ احتمال برگشت چقدر است؟ در دورهٔ بهبود از خودم چطور مراقبت کنم؟

زخم، لکه یا برجستگی در دهان

انجمن جراحان فک و صورت آمریکا یادآوری می‌کند همهٔ ضایعه‌های دهان سرطان نیستند، ولی این نشانه‌ها باید زود دیده شوند: لکهٔ سفید، قرمز یا ترکیبی از هر دو؛ زخمی که راحت خون می‌آید یا خوب نمی‌شود؛ ضخیم شدن بافت؛ برجستگی؛ غدهٔ لنفاوی متورم گردن؛ بی‌حسی بی‌دلیل؛ گلودرد، گرفتگی صدا یا مشکل در بلع و جویدن که دوام دارد. این انجمن توصیه می‌کند هر ماه با آینه و نور دهان و گردن را برانداز کنید.

سرویس سلامت بریتانیا برای زخم دهان یک مرز مشخص می‌دهد: بیش از سه هفته. زخم‌های ساده معمولاً در یکی دو هفته خوب می‌شوند. زخم ماندگار، لکهٔ سفید یا قرمز، برجستگی در دهان، لب یا گردن، درد پایدار دهان، یا مشکل در بلع و صحبت را باید دندانپزشک یا پزشک ببیند. هیچ‌کدام تشخیص سرطان نیست، ولی دیدن زودهنگام درمان را آسان‌تر می‌کند.

شکستگی فک و صورت

انجمن جراحان فک و صورت آمریکا می‌نویسد شکستگی ممکن است فک پایین، فک بالا، کام، استخوان گونه، حدقهٔ چشم یا چند مورد با هم را بگیرد، و گاهی با پارگی بافت نرم و آسیب دندان همراه است. آسیب صورت می‌تواند بینایی، نفس کشیدن، صحبت، بلعیدن و جویدن را تحت تأثیر بگذارد.

نشانه‌های احتمالی شکستگی. منبع پزشکی MSD (نوشته‌شده برای پزشکان) برای فک پایین این‌ها را می‌شمارد: بعد از ضربه، بایت جور نباشد؛ ورم و حساسیت موضعی در فک؛ پله‌ای شدن ردیف دندان‌ها؛ بی‌حسی لب پایین یا چانه. شکستگی مفصل فک با درد جلوی گوش، ورم و محدود شدن باز شدن دهان همراه است. در شکستگی کف حدقه ممکن است دوبینی یا فرورفتگی چشم و بی‌حسی زیر چشم باشد و هر آسیب حدقه معاینهٔ چشم می‌خواهد. در ضربهٔ شدید آسیب مغز و ستون فقرات گردن هم ممکن است همراه باشد.

بررسی. رادیوگرافی و سی‌تی. عکس پانورامیک فک پایین را به‌تنهایی غربال می‌کند و سی‌تی با برش نازک روش ترجیحی برای شکستگی‌های صورت است.

درمان. اصل کار، به تعبیر انجمن جراحان فک و صورت آمریکا، مثل دست یا پای شکسته است: قطعه‌ها در جای درست قرار می‌گیرند (جا انداختن) و تا جوش خوردن ثابت می‌مانند. روش‌ها از رژیم نرم تا قفل کردن فک بالا و پایین با سیم و کش، و جراحی باز با پلاک و پیچ متغیر است. منبع MSD می‌نویسد قفل کردن فک ممکن است تا ۶ هفته طول بکشد و ترکیب آن با پلاک و پیچ حرکت زودتر را ممکن می‌کند. شکستگی مفصل فک اغلب فقط دو تا سه هفته قفل می‌خواهد و بعد رژیم نرم. شکستگی‌های وسط صورت اگر بایت، دوبینی یا بی‌حسی بسازند جراحی می‌خواهند و بهتر است پس از فروکش ورم و تا حدود چهارده روز بعد از آسیب انجام شود.

درمان اغلب بستری لازم دارد. جراح فک و صورت با متخصصان دیگر، از جمله چشم‌پزشک و گوش‌وحلق‌وبینی، هماهنگ کار می‌کند، چون صدمهٔ صورت اغلب تنها نیست. بهداشت دهان هنگام قفل بودن فک اهمیت دارد، چون پلاک و عفونت خطر می‌شوند، و بعد از باز شدن قفل، تمرین‌های باز کردن دهان به برگشت عملکرد کمک می‌کند. اگر فکتان با سیم یا کش بسته شد، از تیم درمان بپرسید در حالت استفراغ یا تنگی نفس چه باید کرد.

پیشگیری. دهان‌گیر، ماسک و کلاه ایمنی در ورزش و فعالیت‌های پرخطر.

کی فوری اقدام کنید؟

• بعد از ضربه به صورت، اگر مصدوم بی‌هوش، گیج، سرگیجه‌دار یا تهوع‌دار است یا گردنش درد می‌کند، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید و او را خودتان جابه‌جا نکنید.
• ضربهٔ شدید یا نامعلوم به صورت، حتی بدون نشانه‌های بالا: به نزدیک‌ترین اورژانس بروید.
• ضربهٔ صورت یا سر همراه با دوبینی یا کاهش بینایی، سردرد شدید، استفراغ مکرر، خواب‌آلودگی شدید، یا مایع شفاف از بینی و گوش اورژانس است. با ۱۱۵ تماس بگیرید.
• سختی نفس کشیدن یا بلعیدن، ورم در حال گسترش کف دهان یا گردن، و خون‌ریزی شدیدی که با فشار بند نمی‌آید هم اورژانس است.
• اگر رقیق‌کنندهٔ خون می‌خورید و سرتان ضربه خورده، حتی با حال خوب همان موقع به اورژانس بیمارستان بروید یا با ۱۱۵ مشورت کنید.
• دندان دائمی که با ضربه بیرون افتاده کار فوری دارد. دندان را از تاج بگیرید و ریشه را دست نزنید و نسابید. اگر می‌شود، آن را سر جایش بگذارید و روی گاز تمیز آرام گاز بگیرید. اگر نشد، آن را در شیر یا بزاق نگه دارید و فوری به دندانپزشک بروید. دندان شیری را سر جایش نگذارید، ولی کودک را فوری به دندانپزشک ببرید.
• ورم و درد فک که تب یا طعم بد دهان دارد را همان روز ببینید.
• زخم یا لکهٔ دهان که بیش از سه هفته می‌ماند را در همان هفته به دندانپزشک یا پزشک نشان بدهید.

فهرست نشانه‌های فوری را هم ببینید.

این صفحه برای آشنایی است و جای معاینه را نمی‌گیرد.