ایمپلنت و بازسازی استخوان فک

ایمپلنت چیست؟

ایمپلنت دندانی، به تعبیر بیمارستان گای و سنت‌توماس، جایگزینی مصنوعی برای ریشهٔ دندان است. پایه‌ای پیچ‌مانند از جنس تیتانیوم است که در استخوان فک کار گذاشته می‌شود و روی آن یک تاج، یک بریج یا یک دنچر محکم می‌شود. انجمن جراحان فک و صورت آمریکا (AAOMS) می‌نویسد تیتانیوم در طول چند ماه به استخوان جوش می‌خورد و این جوش خوردن را نمی‌شود کوتاه کرد. همین است که ایمپلنت را از دنچر متحرک پایدارتر می‌کند و، به نوشتهٔ همین انجمن، تحلیل استخوان زیر آن معمولاً مشکلی نمی‌شود. با این حال بیماری لثهٔ دور ایمپلنت می‌تواند به از دست رفتن استخوان برسد.

دو راه دیگر هم هست و منبع‌ها آن‌ها را کنار هم می‌گذارند: بریج یا تاج روی دندان‌های مجاور، یا دنچر. هر کدام مزیت و هزینهٔ خودش را دارد و ایمپلنت یگانه راه درست نیست.

چه کسی ممکن است ایمپلنت بگیرد؟

بیمارستان کمبریج می‌نویسد مناسب بودن به سلامت عمومی، بهداشت دهان و پایداری بقیهٔ دندان‌ها بستگی دارد. دندان‌ها نباید پوسیدگی یا عفونت فعال داشته باشند و ارتفاع و حجم استخوان هم باید کافی باشد. بیمارستان گای و سنت‌توماس به بیماران یادآوری می‌کند بیماری‌ها و داروهایشان را به تیم درمان بگویند، چون بعضی از آن‌ها توصیه را عوض می‌کنند.

سه چیز خطر شکست را بالا می‌برد: سیگار، بیماری لثه و دندان‌قروچه. بیمارستان کمبریج هر سه را نام می‌برد.

چند حالت دیگر هم برنامه را عوض می‌کند. انجمن جراحان فک و صورت آمریکا می‌نویسد ایمپلنت در کودکان معمولاً تا پایان رشد فک عقب می‌افتد. اگر داروی پوکی استخوان یا داروی مشابهی برای سرطان می‌گیرید، یا سر و گردنتان پرتودرمانی شده است، پیش از هر تصمیمی به جراح بگویید، چون جراحی در فک این بیماران ممکن است به آسیب جدی استخوان فک برسد. مرور منتشرشده در Int J Implant Dent جراحی ایمپلنت را برای بیماران سرطانی که این داروها را با مقدار زیاد می‌گیرند منع می‌کند. جزئیات را در داروهایی که باید پیش از جراحی به جراح بگویید ببینید.

مراحل کار

بیمارستان‌های بریتانیا درمان را معمولاً سه یا چهار مرحله می‌دانند:

• بررسی و تصویر. بیمارستان کمبریج می‌گوید عکس معمولی دندان همیشه گرفته می‌شود و گاهی سی‌تی سه‌بعدی هم خواسته می‌شود. قالب دندان‌ها هم برای برنامه‌ریزی جراحی گرفته می‌شود. برای آشنایی با عکس‌ها راهنمای عکس‌های فک را ببینید.
• پیوند استخوان، فقط اگر لازم باشد.
• کاشت ایمپلنت. جراح یا همان روز بخشی از ایمپلنت را بالای لثه می‌گذارد (یک‌مرحله‌ای)، یا آن را زیر لثه می‌پوشاند و در یک عمل کوچک بعدی باز می‌کند (دومرحله‌ای).
• ساخت و نصب تاج، بریج یا دنچر بعد از جوش خوردن.

پیش از شروع باید رضایت‌نامه امضا کنید. نوع بی‌حسی، یعنی موضعی، آرام‌بخش یا بیهوشی عمومی، به پیچیدگی کار بستگی دارد و باید پیش از عمل برایتان توضیح داده شود.

اگر استخوان کم باشد

بیمارستان کمبریج صریح می‌نویسد برای ایمپلنت باید در جای کاشت استخوان کافی باشد. وقتی کم باشد، پیوند استخوان کمک می‌کند. به گفتهٔ این بیمارستان، ماده‌ای که کار گذاشته می‌شود نقش داربست دارد و استخوان خود بیمار در آن رشد می‌کند، فرایندی که ممکن است چهار تا دوازده ماه طول بکشد.

مادهٔ پیوند چند نوع دارد:

• استخوان خود بیمار، از جای دیگر فک یا از چانه، لگن و جمجمه،
• استخوان انسان دیگر از بانک استخوان،
• مادهٔ ساخته‌شده از استخوان گاو که ضدعفونی و آماده شده،
• مادهٔ مصنوعی.

اغلب یک غشای قابل‌جذب روی پیوند می‌گذارند تا سلول‌های لثه وارد آن نشوند و بیمارستان کمبریج می‌گوید غشای رایج از منشأ خوک است. اگر به مواد با منشأ حیوانی حساسیت اعتقادی یا شخصی دارید، پیش از عمل با جراح در میان بگذارید.

پیوند کوچک را گاهی در همان جلسهٔ کاشت انجام می‌دهند. پیوند گسترده را دست‌کم چهار ماه قبل از کاشت می‌گذارند. بیمارستان گای و سنت‌توماس می‌نویسد معمولاً سه تا شش ماه صبر می‌کنند. اگر استخوان از لگن گرفته شود، بیمارستان کمبریج یادآوری می‌کند ممکن است یک شب بستری شوید و جای زخمی حدود هشت سانتی‌متر بماند، و بیمارستان گای و سنت‌توماس می‌نویسد راه رفتن ممکن است دو تا چهار هفته ناراحت باشد.

بالا بردن کف سینوس. در فک بالا، پشت دهان، وقتی دندان‌ها از دست رفته باشند استخوان نازک می‌شود و سینوس به پایین می‌آید. AAOMS می‌نویسد جراح با معاینه و تصویر تصمیم می‌گیرد، لایهٔ پوششی سینوس را بالا می‌برد و در جای خالی ماده پیوندی می‌گذارد. این کار معمولاً با بی‌حسی موضعی و در صورت نیاز آرام‌بخش انجام می‌شود و ایمپلنت یا همزمان یا بعد از جوش خوردن پیوند گذاشته می‌شود.

چقدر طول می‌کشد؟

بیمارستان کمبریج می‌گوید جوش خوردن ایمپلنت معمولاً سه تا شش ماه و گاهی بیشتر است و کل درمان «دست‌کم یک سال» از اول تا آخر. بیمارستان گای و سنت‌توماس کل مسیر را شش تا دوازده ماه می‌نویسد. این فاصله به وضعیت استخوان، تعداد ایمپلنت‌ها و نیاز به پیوند بستگی دارد. عددی که فقط برای شما درست باشد بعد از معاینه معلوم می‌شود.

عوارض و خطرها

منبع‌ها این‌ها را صادقانه می‌شمارند:

• ایمپلنت ممکن است به استخوان جوش نخورد و باید برداشته شود. بیشتر ایمپلنت‌ها جوش می‌خورند، ولی نه همه. در بعضی افراد، از جمله سیگاری‌ها، خطر بیشتر است. بعد از دورهٔ ترمیم گاهی می‌شود دوباره ایمپلنت گذاشت.
• گاهی جای کاشت به دلیلی پیش‌بینی‌نشده ممکن نیست و باید گزینهٔ دیگر را بررسی کرد.
• ورم، کبودی و ناراحتی بعد از جراحی عادی است. بیمارستان کمبریج می‌گوید ناراحتی معمولاً حدود یک هفته می‌ماند. دربارهٔ پیوند هم همین بیمارستان ورم را حدود روز دوم در اوج می‌داند.
• کمی خون‌ریزی طبیعی است و خون‌ریزی شدید «بسیار نادر» است.
• بی‌حسی یا گزگز لب، چانه یا زبان، بیشتر بعد از ایمپلنت در فک پایین. بیمارستان کمبریج آن را بسیار نادر می‌داند، ولی گزارش‌ها با هم فرق زیادی دارند و یک متاآنالیز این خطر را در ایمپلنت فک پایین قابل‌توجه می‌داند. بخش بزرگی از بیماران خودبه‌خود بهتر می‌شوند و گاهی این مشکل دائمی می‌ماند. اگر بعد از تمام شدن اثر بی‌حسی، لب یا چانه هنوز بی‌حس بود یا درد تازه پیدا کردید، همان روز به جراح خبر بدهید. چند گزارش موردی می‌گوید رسیدگی در ۳۶ ساعت اول به برگشت حس کمک کرده است.
• عفونت اگر دستورهای بعد از عمل رعایت نشود. در پیوند هم عفونت ممکن است و گاهی پیوند باید برداشته شود.
• بعد از پیوند ممکن است استخوانِ کافی شکل نگیرد و پیوند دوباره لازم شود. بیمارستان کمبریج می‌گوید در پیوند مشکلات کوچک شایع است و مشکل جدی کمتر پیش می‌آید. در فک بالا، ارتباط میان سینوس و دهان از عوارض نادر و نیازمند عمل بعدی است.
• سال‌ها بعد، تاج، بریج یا دنچر ساییده می‌شود و ممکن است تعمیر یا تعویض بخواهد.

مراقبت بعد از کاشت

بیمارستان کمبریج تأکید دارد تمیز کردن دقیق ایمپلنت برای موفقیت بلندمدت «حیاتی» است. تمیزکاری ضعیف می‌تواند به التهاب لثه و بعد به از دست رفتن استخوان دور ایمپلنت برسد که به آن پری‌ایمپلنتیت می‌گویند و معمولاً درمان بیشتر می‌خواهد. این بیمارستان معاینه و جرم‌گیری هر سه تا شش ماه را پیشنهاد می‌کند. اگر دندان‌قروچه دارید، به جراح بگویید.

پیش از تصمیم

این پرسش‌ها را از جراح بپرسید: استخوانم کافی است یا پیوند لازم می‌شود؟ چه نوع بی‌حسی؟ کل مسیر چند ماه است؟ اگر ایمپلنت جوش نخورد چه می‌شود؟ جایگزین‌های غیرجراحی چیست؟ هزینهٔ نگهداری بعدی چقدر است؟ اگر ماده‌ای با منشأ حیوانی پیشنهاد شد، جایگزین هست؟ جراح باید جواب روشن بدهد.

کی فوری اقدام کنید؟

دربارهٔ ایمپلنت، منبع‌ها فهرست جداگانهٔ نشانه‌های فوری نداده‌اند. نشانه‌هایی که برای هر جراحی دهان نگران‌کننده‌اند همان‌هایی‌اند که سرویس سلامت بریتانیا برای کشیدن دندان فهرست کرده است: خون‌ریزی که با فشار بند نمی‌آید، درد و ورم شدید یا رو به بدتر شدن، و درد همراه با طعم بد دهان، تب یا احساس بیماری. در این حالت همان روز با جراحتان تماس بگیرید. بی‌حسی‌ای که بعد از تمام شدن اثر دارو مانده هم همان روز خبر دادن می‌خواهد. سختی در نفس کشیدن یا بلع، و ورم یا خون‌مردگی در حال گسترش کف دهان یا گردن اورژانس است، به‌ویژه بعد از ایمپلنت در جلوی فک پایین، چون می‌تواند راه هوا را تنگ کند. با ۱۱۵ تماس بگیرید و به فهرست نشانه‌های فوری نگاه کنید.

این صفحه برای آشنایی است و جای معاینه را نمی‌گیرد.